Voorvoetwig bij wielrenners met knieklachten

Een corrigerende voorvoetwig in de fietsschoen: een goed idee bij voet- en knieklachten?

Knieklachten en pijn onder de voet komen veel voor bij wielrenners. Vaak wordt de oorzaak gezocht in de fietshouding zelf, maar ook in de stand van de voet. Een kleine wig in de fietsschoen lijkt dan soms een oplossing. Maar is dit zinvol? De register podoloog legt uit wat er tijdens het fietsen in de voet gebeurt en wat onderzoek laat zien.

Fietsen vraagt veel van de voet

Een wielrenner maakt in een uur al snel 5.000 trapbewegingen. Bij elke omwenteling gaat de kracht via de voet naar het pedaal. De voet zit met een schoenplaatje vast aan het pedaal en heeft weinig ruimte om te bewegen. Een kleine afwijking in de stand van de voet herhaalt zich dus duizenden keren per training. Dat maakt fietsers gevoelig voor overbelasting van knie, enkel en voet.

Wat is overpronatie?

Pronatie is het naar binnen kantelen van de voet. Dat is een normale beweging. Zo vangt de voet schokken op en past hij zich aan de ondergrond aan. Bij overpronatie kantelt de voet verder naar binnen dan nodig is. De voetboog zakt dan meer in en het onderbeen draait mee naar binnen.

Bij het fietsen is dit vooral te zien als het pedaal naar beneden wordt geduwd. De enkel knikt naar binnen en de knie beweegt richting het frame. Dit kan op termijn knieklachten geven.

Waarom fietsen anders is dan lopen

Het meeste onderzoek naar steunzolen en wiggen gaat over lopen en hardlopen. Die resultaten zijn niet zomaar over te zetten naar de fiets. De verschillen zijn groot:

• Hiel: bij lopen landt de hiel op de grond. Bij fietsen raakt de hiel niets en rust de kracht vooral op de voorvoet.
• Bewegingsvrijheid: bij lopen beweegt de voet vrij. Bij fietsen zit hij vast aan het pedaal.
• Schoen: een fietsschoen heeft een harde zool die weinig meebuigt. Een loopschoen is meestal soepel.
• Belasting: bij fietsen is de kracht per trap lager, maar het aantal herhalingen veel groter.

Omdat de hiel geen grondcontact heeft, werkt een correctie in de schoen bij fietsen anders. Wat bij een hardloper goed werkt, hoeft bij een wielrenner zeker niet hetzelfde effect te hebben.

Wig, steunzool en schoen

Drie dingen bepalen hoe de voet in de fietsschoen staat.

1. De supinerende voorvoetwig

Supineren betekent naar buiten kantelen, het tegenovergestelde van pronatie. Een supinerende voorvoetwig is een schuin plaatje onder de voorvoet. Aan de binnenkant is hij dikker dan aan de buitenkant. Hij ligt onder de binnenzool of tussen de schoen en het schoenplaatje. Het idee is dat de wig de voet iets naar buiten kantelt, zodat enkel en knie beter in lijn komen. Bikefitters plaatsen hem regelmatig en sommige fabrikanten bouwen hem standaard in hun schoenen.

2. De steunzool

Een steunzool ondersteunt de voetboog over de hele lengte van de voet. Daardoor zakt de boog minder in. Er zijn standaard fietszolen in verschillende hoogten, maar ook zolen die op maat worden gemaakt.

3. De schoen

De stijfheid van de schoen speelt een grote rol. Een schoen met een stijve carbonzool geeft een correctie direct door aan de voet. Een soepele schoen buigt mee en vangt een deel van de correctie op. Wie overpronatie wil beperken, heeft baat bij een stijve schoen, eventueel met een steunzool die de binnenboog ondersteunt.

Wat laat onderzoek zien?

Bikefitters zijn vaak positief over de voorvoetwig. Toch is er bij fietsers weinig onderzoek naar gedaan. Een systematische overzichtsstudie van Yeo en Bonanno (2014) naar zes laboratoriumonderzoeken liet zien dat wiggen en steunzolen de drukverdeling onder de voet veranderen. Een duidelijk effect op de beweging van het been of op het geleverde vermogen werd echter nauwelijks gevonden.

In de praktijk zien register podologen daarnaast zo nu en dan fietsers die klachten binnen de voet krijgen nadat ze een wig zijn gaan gebruiken. Dat roept de vraag op: doet de wig wat hij belooft, of vangt de voet (door verwringing) de correctie zelf op?

Binnen een podologiepraktijk in Oudorp werd de stand van de enkel en de knie gemeten bij twaalf mannelijke wielrenners tussen 20 en 55 jaar. Zij fietsen minimaal twee keer per week en hebben allemaal lichte tot matige overpronatie.

Elke renner fietste op dezelfde racefiets op een fietstrainer, in vier situaties:

• zonder aanpassing
• met een supinerende voorvoetwig van 5 mm
• met wig en steunzool
• met alleen een steunzool

Elke situatie werd getest op twee niveaus: rustig (rond 150 watt) en intensief (op drempelvermogen). Het drempelvermogen is het hoogste vermogen dat een renner ongeveer een uur kan volhouden. Met video en markers op hiel, achillespees, knie en voorvoet werden de stand van de enkel en de positie van de knie gemeten.

Een wig van 5 mm is fors. Toch bleef een duidelijk effect uit, zowel bij rustig fietsen als bij hard trappen. De correctie lijkt niet door te werken naar enkel en knie.

Waarschijnlijk wordt de kracht van de wig dus in de voet zelf opgevangen. Dat is met deze meting niet rechtstreeks vast te stellen, maar de resultaten wijzen die kant op en passen bij eerdere literatuur. Een scheve of stugge correctie kan de voet verwringen. Dat geeft extra spanning op de structuren onder de voet, zoals de fascia plantaris. Dat is de stevige peesplaat die van de hiel naar de tenen loopt en de voetboog ondersteunt.

Het onderzoek was klein en gedaan met eenvoudige videoanalyse. Het is dus geen eindoordeel. Wel bevestigt het wat eerder onderzoek ook laat zien: het effect van een voorvoetwig is twijfelachtig. Een wig moet daarom zeer zorgvuldig worden toegepast.

Signalen van overbelasting

Krijgt u na het plaatsen van een wig of steunzool nieuwe klachten? Neem dat dan serieus. Let vooral op:

• pijn onder de hiel bij de eerste stappen in de ochtend
• een zeurende of stekende pijn in de voetboog
• pijn of een doof gevoel onder de voorvoet tijdens of na het fietsen
• knieklachten die niet afnemen of juist erger worden

Pijn onder de hiel bij de eerste stappen is een bekend teken van overbelasting van de fascia plantaris, ook wel fasciopathie plantaris genoemd. Hoe eerder dit wordt herkend, hoe beter het te behandelen is. Wordt het te lang genegeerd, dan kan het herstel maanden of zelfs langer duren.

Wanneer naar de register podoloog en/of bikefitter?

Een register podoloog en een bikefitter kijken naar het geheel: de voet, de enkel, de knie en de houding. Een afspraak is zinvol als:

• u last hebt van knie-, voet- of hielklachten tijdens of na het fietsen
• u twijfelt of een voorvoetwig of steunzool bij u past
• u nieuwe klachten krijgt na een aanpassing in uw schoen
• u meer gaat trainen en blessures wilt voorkomen

Bij voorkeur wordt de voet beoordeeld tijdens het fietsen zelf, met een dynamische analyse. Daarbij wordt de stand van voet en knie bekeken terwijl u trapt, bijvoorbeeld met video op een fietstrainer. Een meting in stilstand zegt namelijk weinig over wat er tijdens het fietsen gebeurt. Ook uw voettype, uw fietsschoen en hoeveel u traint worden meegenomen. Op basis daarvan wordt bepaald of een wig, een steunzool, een andere schoen of juist geen aanpassing het beste past.

Geen standaardoplossing

Een supinerende voorvoetwig is geen wondermiddel bij fietsers. Het effect op enkel en knie is veel kleiner dan vaak wordt gedacht. Tegelijk is het risico op overbelasting van de voet reëel. Een wig verdient daarom altijd een persoonlijke afweging. Fietst u met een wig en twijfelt u? Laat uw voet dan beoordelen door een register podoloog. Laat daarnaast een bikefit doen, zodat u zeker weet dat u goed op de fiets zit.

Veelgestelde vragen over de voorvoetwig bij fietsers

Vind een erkende podoloog

Een erkende podoloog (register podoloog) is opgeleid aan de Academie voor Podologie, staat ingeschreven in het beroepsregister bij Stichting LOOP - NMMV en in het kwaliteitsregister bij KABIZ. Vaak is de register podoloog de opleiding gaan volgen aan de Academie voor Podologie door een extra interesse in de voet en voetstand, uitvloeiend uit een ander beroep. Het kan dus zijn dat de register podoloog waar u een afspraak heeft ook fysiotherapeut of medisch pedicure is, of dat hij/zij gevestigd is in een schoenwinkel. De achtergrond en de manier van samenwerken met andere disciplines is dus ook in iedere praktijk anders.

Één ding hebben alle register podologen gemeen: zij streven naar de beste behandeling voor u, met de verschillende behandelwijzen en samenwerkingen die zij tot hun beschikking hebben.

Klik op de onderstaande knop en vind een erkende podoloog bij u in de buurt!

Vind een podoloog